حسابداری نوین

حسابداري تجاري (بازرگاني): منظور از تجارت (Trade) همان خريد و فروش كالا مي‌باشد. به موسساتي كه به خريد و فروش كالا مشغول مي‌باشند و موسسات بازرگاني يا تجاري گفته مي‌شود. از آنجائيكه اين مؤسسات دائما" با خريد و فروش كالا در ارتباطند بايد براي موجودي كالاي خود روش مناسبي را پيش بگيرند .

روشهاي نگهداري حساب موجودي كالا: براي نگهداري حساب موجودي كالا معمولا" از دو روش زير استفاده مي‌شود :

1-   روش ادواري

2-   روش دائمي

                                1- دائمي:گران قيمت (سود حاصل از آن زياد باشد) بايد يك بار شمارش شود.                                                                          

روش نگهداري حساب    

     موجودي كالا           2- ادواري

روش دائمي : اين روش بيشتر براي موسساتي مناسب است كه تنوع در تعداد كالايشان كم مي‌باشد به عبارت ديگر كالاهايي براي فروش عرضه مي‌شوند كه سود حاصل از آنها بسيار زياد مي‌باشد مانند موسسات تجاري خريد و فروش اتومبيل . در اين روش حسابي به نام موجودي كالا در دفاتر افتتاح مي‌شود كه با خريد هر كالا حساب موجودي كالا بدهكار و با فروش كالا اين حساب بستانكار مي‌شود. پس حساب موجودي كالا براي خريدار داراي ماندة عادي بدهكار و براي فروش داراي ماندة عادي بستانكار مي‌باشد.

v     در سيستم دائمي حساب خريد و فروش كالا نداريم .

                                            سود

3 حالت سيستم دائمي                زيان

                                             مادي

                 حساب موجودي كالا                     حساب موجودي كالا

                  هميشه در حالت خريد                                                                          هميشه در حالت فروش

مثال :

موسسة تجاري آقاي طلايي در تاريخ 8/3/72 مقدار 800 كيلو پسته از قرار كيلوئي 000/970 ريال خريداري كرد. ايشان 300 كيلو از اين پسته از قرار كيلوئي 000/80 ريال را به آقاي صادقي فروخت مقدار 300 كيلو ديگر را به خاطر كاهش قيمتها از قرار كيلوئي 000/70 ريال خريداري شده فروخت (نسيه) مابقي پسته‌ها به دليل آفت از قرار كيلوئي 000/60 ريال فروخته شد و سرانجام مقدار طلب خود را از مشتريان دريافت نمود مطلوبست شناسايي تعداد فعاليتهاي مالي انجام گرفته و ثبت فعاليتها در دفتر روزنامه و دفتر كل .

فرض: ماندة اول دورة صندوق 000/000/60 ريال بدهكار مي‌باشد.

v     هرگاه مبلغ فروش كالا از خريد آن بيشتر باشد حساب سود و زيان بستانكار و هرگاه مبلغ فروش كالا از خريد آن كمتر باشد حساب سود و زيان بدهكار خواهد شد.

    صندوق                            حساب دريافتني                       موجودي كالا                       

000/000/60  000/000/56                   000/000/21  000/000/21           000/000/56  000/000/21           

000/000/24                                                                                                   000/000/21   

   000/000/12                                                                                                   000/000/14

   000/000/21 

 000/000/117  000/000/56                                                               000/000/56  000/000/56

     000/000/61

  سود و زيان              

 000/000/2     000/000/310  

               000/000/1                                                          

v     صورت سود و زيان در ترازنامه نمي‎آيد در سود(زيان)ويژه مي‎آيد.

                           وصول(گرفتن، رسيدن)              هزينه (بدهكار)  حسابهاي پرداختني(بستانكار)  

صورت حسابها

                 ارسال (فرستادن)              حسابهاي دريافتني (بدهكار)  درآمد (بستانكار) 

              دريافت وام: صندوق (بدهكار)  وام پرداختني (بستانكار)

حالتهاي وام        دادن سند مالي(چك و ...): وام پرداختني (بدهكار) اسناد پرداختني‌(بستانكار)

              پرداخت وام : اسناد پرداختني(بدهكار) صندوق (بستانكار)

2- سيستم ادواري (دوره‎اي) :  در اين روش براي خريد كالا حسابي به همين نام يعني خريد كالا افتتاح مي‎شود ماندة عادي حساب خريد كالا بدهكار مي‎باشد .

در اين روش كلية هزينه‎هاي خريد در حسابي جداگانه به نام هزينه‎هاي مستقيم خريد كه داراي ماندة عادي بدهكار مي‎باشد ثبت مي‎گردد.

در خريد كالا در سيستم ادواري براي كالاهايي كه شامل تخفيف مي‎شوند و يا به هر علتي برگشت داده مي‎شوند در حساب جداگانه به نامهاي 1- برگشتي‎هاي از خريد و تخفيفات 2- تخفيفات نقدي خريد داريم كه ماندة عادي هر دو بستانكار مي‎باشد.

حساب متقابل: كه همان حساب كاهنده مي‎باشد به صورت زير تعريف مي‎گردد:

يك حساب متقابل هميشه داراي يك حساب (يا بيشتر) با ماندة عكس خود مي‎باشد . بطور مثال حسابهاي تخفيفات نقدي خريد و برگشتي‎هاي از فروش و تخفيفات حساب متقابل حساب خريد مي‎باشد يعني اين دو حساب بر خلاف خريد كه داراي ماندة عادي بدهكار است داراي ماندة عادي بستانكار هستند . در روش ادواري براي فروش كالا نيز حساب جداگانه‎اي به نام فروش كالا افتتاح مي‎شود.

همچنين حسابهايي به نام تخفيفات نقدي فروش و برگشتي‎هاي از فروش و تخفيفات افتتاح مي‎شود كه هر دو داراي ماندة عادي بدهكار مي‎باشد در حالي كه ماندة عادي فروش بستانكار است يعني حسابهاي برگشتي‎هاي از فروش و تخفيفات نقدي فروش، دو حساب متقابل حساب فروش مي‎باشند.

v     همواره حسابهاي متقابل در صورتهاي مالي با يكديگر ذكر مي‎شوند .

v     ب خ ت: برگشتي از خريد و تخفيفات

v     ت ن خ: تخفيفات نقدي

v     ب ف ت: برگشتي از فروش و تخفيفات

v     ت ن ف: تخفيفات نقدي فروش

بيمه

هزينه‎هاي مستقيم خريد :       ماليات (عوارض گمركي)

                   حمل و نقل

                        تجاري

به طور كلي تخفيفات عبارتند از      توافق طرفين

                        نقص يا عيب

                        نقدي 

تخفيفات تجاري :  1- خريد زياد از يك جنس عمده فروش يا عمده خريد 2- قسمتي از سال كه تخفيفات خاص مي‎دهند مثل عيد يا ايام بازگشايي مدارس.  

توافق طرفين: دو نفر باهم سر قيمت يك جنس به توافق مي‎رسند.  

v     تخفيفات تجاري و تخفيفاتي كه به موجب توافق طرفين پيش مي‎آيد نبايد به عنوان تخفيف ذكر شوند . يعني ميزان تخفيف را از قيمت اولية كالا كم نموده و مابقي را نرمال خريد يا فروش ثبت مي‎نمائيم.

v     تخفيفات تجاري و توافق طرفين ثبت نمي‎شوند.

عبارت ن/60، 3/30  به چه معني است ؟

يعني موسسة خريدار فرصت دارد در 60 روز وجه كالاي خريداري شده را به صورت نقد پرداخت نمايد و يا آنكه كالايي به صورت نسيه براي يك دورة 60 روزه (ظرف مدت 60 روز برگرداند) خريداري كرده است. مفهوم قسمت دوم يعني اگر موسسة خريدار در 30 روز اوليه وجه را به صورت نقد پرداخت كرد شامل 3% تخفيف مي‎شود .

v     پس از خريد يك كالا معمولاً مقداري از كالاي خريداري شده به علت نقص يا عيب به فروشنده بازگردانده مي‎شود . براي محاسبة تخفيفات نقدي خريد و فروش كه در دورة تخفيف رخ مي‎دهد ابتدا بايد مبلغ كالاي عودت داده شده از مبلغ اصلي كسر شده و سپس باقيمانده را در درصد تخفيف ضرب كرده و ثبت لازم را انجام دهيد.

مثال:

1/1/      كالايي خريداري شده به مبلغ 2000 ريال ( ن/50، 4/25 )

10/1/     از كالاي خريداري شده 200 ريال را برگشت داديم     

24/1/     شامل دورة تخفيف شده‎ايم اگر بخواهيم حساب كنيم ؟

تخفيف نقدي خريد براي خريدار ،  تخفيف نقدي فروش براي فروشنده             72 = 4% × 1800

مثال تخفيفات نقدي خريد و فروش

آقاي طلايي فعاليتهاي زير را در موسسة تجاري الوند انجام داده است با شرط (ن/30 ، 4/10) .

1/5/ خريد نسيه كالا به مبلغ 000/000/20 ريال .

3/5/ عودت 000/200 ريال از كالاي خريداري شده به موسسة فروشنده .

5/5/ خريد 5 ميليون كالا به صورت نقد با ده درصد تخفيف تجاري.

10/5/     تصفيه با بستانكاران

مطلوب‎است ثبت‎معادلات فوق دردفاترموسسة الوند (به عنوان خريدار)وموسسة فروشنده(به عنوان فروشنده)

تعريف كالا:

موسسات تجاري (بازرگاني) براي آنكه از فعاليتهاي تجاري خويش نفي حاصل نمايند، بايد به خريد و فروش بپردازند در اين حالت به مقادير جابجايي به هنگام خريد و فروش، كالا گفته مي‎شود. همواره ممكن است كه همة كالاي خريداري شده به فروش نرسيده و مقداري از آن در داخل انبار باقي بماند كه به آن موجودي كالاي آخر دوره گفته مي‎شود. براي به دست آوردن بهاي موجودي كالاي آخر دوره روشهاي مختلفي وجود دارد.

روشهاي ارزيابي (قيمت‎گذاري) موجودي كالاي آخر دوره

الف) روش قيمت تمام شده كه خود شامل روشهاي زير مي‎باشد.

1)   روش تفكيك خريدها

2)   روش ميانگين‎ها (ميانگين ساده – ميانگين موزون)

3)   فايفو (first in-first out) اولين صادره از اولين وارده

4)   لايفو (last in- first out) اولين صادره از آخرين وارده

5)   بر مباي آخرين خريد

ب) روش قيمت بازار (قيمت جايگزين يا قيمت روز)

ج) روش اقل قيمت بازار و بهاي تمام شده

مثال :

فروشگاه ميثاق در طي يك دورة مالي خريدهاي زير را از يك نوع كالا انجام داده است .

در صورتيكه فروش طي دوره 1250 واحد از اين كالا باشد مطلوب است محاسبة:

1-   موجودي كالاي پايان دوره ؟

2-   قيمت تمام شدة موجودي كالاي آخر دوره به تمام روشهاي فوق؟

توضيح اول: در مورد روش تفكيك خريدها 300 عدد كالا از موجودي اول دوره ، 200 عدد كالا از خريد اول و مابقي از خريد دوم مي‎باشد .

توضيح دوم : قيمت روز (بازار يا جايگزين) 670 ريال مي‎باشد . 

         تفكيك خريد          

         ميانگين  (ساده – موزون)    

              روش قيمت تمام شده                     Lifo

              روش قيمت بازار(روز)                  Fifo

              اصل قيمت بازار و بهاي تمام شده    اصل قيمت بازار وبهاي تمام شده

الف)روش قيمت تمام شده :

1- تفكيك خريدها                                 موجودي اول 300

                                           خريد اول 200

                                           خريد دوم مابقي

خريد طي دوره + موجودي اول دوره = كالاي آماده براي فروش

2250 = (200+400+800+350) 1750 + 500 = ؟

كالاي فروش رفته – كالاي آماده براي فروش = كالاي باقيمانده در انبار

1000 = 1250 – 2250 = كالاي باقيمانده در انبار

000/654 = (600 × 500) + (720 × 200) + (700 × 300) = قيمت موجودي كالاي آخر دوره

              ساده

2) ميانگين‎ها

موزون

   مجموع قيمت‎هاي اول دوره و طي دوره   = متوسط نرخ خريد

                                                                         تعداد قيمت‎ها  

روش ساده

000/682=1000×682=تعدادموجودي‎كالاي‎آخردوره×(متوسط‎نرخ‎خريد)682 =قيمت‎موجودي‎كالاي آخردوره

v     براي بدست آوردن موجودي كالاي آخر دوره ، قيمت‎ها را باهم جمع مي‎كنيم تقسيم‎بر تعداد قيمت مي‎كنيم ضرب در تعداد كالاي انبار .

روش موزون : دونه دونه تعداد وقيمت هرسطر را در هم ضرب مي‎كنيم تقسيم‎بر تعداد واحدها مي‎كنيم.

موجودي كالاي آخر دوره ×           بهاي كل خريد              = قيمت موجودي كالاي آخر دوره

                                                تعداد كل كالاي خريداري شده

000/662=1000× =1000× = ق‌م‌ك‌آ

3- روش fifo = fifo يعني اولين صادره از اولين وارده . به عبارتي براي محاسبة موجودي كالاي پايان دوره كالاهايي كه در ابتدا خريداري شده‌اند به فروش رسيده‌اند . پس براي محاسبة قيمت موجودي كالاي آخر دوره بايد از مقدار كالاهاي آخر دوره استفاده نمائيد .

Fifo (first in – first out)

از آخريها حساب مي‌نمائيم  اولين صادره از اولين وارده

000/648 = (600*400) + (650*400) + (740*200) = ق م ك آ

4- روش lifo                                                                          Lifo (last in – first out) 

از اولي‌ها حساب مي‌نمائيم  اولين صادره از آخرين وارده

000/692 = (600×150) + (720×350) + (700×500) = ق م ك آ 

5- بر مبناي آخرين قيمت خريد

000/740 = (قيمت آخرين خريد) 740 × (تعداد موجودي پايان دوره)  1000

ب) روش قيمت بازار (روز يا جايگزين)

v     روش قيمت بازار در اينجا 670

تعداد موجودي كالاي پايان دوره × قيمت بازار = قيمت موجودي كالاي آخر دوره

000/670 = 1000 × 670 = ق م ك آ

روش اقل قيمت روز و بهاي تمام شده

الف) روش اقل قيمت روز و تفكيك خريدها

v     (670 قيمت روز)

موجودي اول دوره    200

خريد اول      300

خريد دوم      500 (مابقي) 

000/635 = ((670)600×500) ((670)720×300) + ((670)700×200)  ق م ك آ

v     روش اقلتر (كمتر) را حساب مي‌كنيم.

ب) ميانگين‌ها : (روش اقل قيمت روز و ميانگين ساده)

656=  =    متوسط نرخ خريد

000/652 = 1000 × 652  ق م ك آ

  ميانگين موزون

ج) از آخري  اقل fifo  (قيمت بازار) - اولين صادره از اولين وارده

000/634 = ((670)600×400) + ((670)650×400) + ((740)670×200)  ق م ك آ

د) از اولي‌ها  اقل lifo و قيمت بازار

500/659 = ((670)600×150)+ ((670)720×350) + ((670)700×500)  ق م  ك آ

ه) روش اقل قيمت بازار و آخرين خريد

000/670 = 670 × 1000  ق م ك آ

                             افزايش سود

v      همة موسسات بازرگاني 2 هدف دارند                 همزمان هيچ شركتي نمي‌تواند به دو هدف برسد

كاهش ماليات

در حالت تورم افزايش سود    lifo

در حالت تورم كاهش ماليات   fifo

در حالت تنزل افزايش سود    fifo

در حالت تنزل  كاهش ماليات   lifo

v     در حالت تورم قيمتها براي نشان دادن ماليات كمتر و سود بيشتر . از بين دو روش fifo و lifo كداميك را انتخاب مي‌كنيم؟ چرا؟  lifo

هزينه‌هاي عملياتي: بعضي از هزينه‌هاي انجام شده در داخل موسسات به هزينه‎هاي عملياتي موسوم مي‎باشند كه برخي از آنها عبارتند از : هزينة حقوق، هزينة اجاره، هزينة بيمه، هزينة استهلاك، هزينة آب و برق و هزينة ملزومات .

اصلاحات (تعديلات): در پايان هر دورة مالي برخي از مانده‎هاي دفتركل ماندة واقعي نبوده و بايد بر روي آنها تعديلاتي انجام پذيرد.

ثبت تعديلي: به ثبتي كه در پايان دورة مالي براي بدست آوردن ماندة حقيقي درآمدها و هزينه‎ها استفاده مي‎شود ثبت تعديلي گويند. ثبتهاي به ما كمك مي‎كنند تا سود به طور صحيح اندازه‎گيري شود و همچنين مانده‎هاي دارايي‎ها، بدهي‎ها و سرمايه نيز درست گزارش شود .

در حسابداري دو مبناي نقدي و تعهدي مورد استفاده قرار مي‎گيرد .

بر مبناي نقدي هرگاه وجه نقد (يا اسنادي مانند چك، سفته، برات) جابجا شود ثبت صورت مي‎گيرد. اما در مبناي تعهدي هرگاه يك فعاليت تجاري انجام پذيرد بايد آن را ثبت نمود .

              نقدي (جابه‎جايي وجه نقد (اسنادي مانند چك، سفته،برات)

مبناهاي حسابداري

              تعهدي (فعاليت تجاري)

v     اگر در حسابداري مبناي نقدي مورد استفاده قرار گيرد نيازي به تعديل حسابها نمي‎باشد در حاليكه اگر مبناي ما تعهدي باشد بايد حسابدار در پايان دورة مالي به تعديل حسابها بپردازد.

انواع تعديلات (اصلاحات) پايان دوره :

مهمترين انواع تعديلات عبارتند از :

1-   پيش‎پرداخت هزينه‎ها

2-   پيش دريافت درآمدها

3-   استهلاك دارائي‎هاي ثابت

4-   هزينه‎هاي معوق

5-   درآمدهاي معوق

1) پيش‎پرداخت هزينه‎ها :

همانطور كه گفته شد پيش‎پرداخت هزينه‎ها جزء دارايي‎ها مي‎باشند كه ماندة عادي آنها بدهكار مي‎باشد. پيش‎پرداخت هزينه‎ها در آينده‎اي نزديك به هزينه تبديل شده (منقضي شده) و به مصرف مي‎رسد .

مثال:

در تاريخ 1/7/ آقاي مهربان براي مدت 12 ماه هزينة اجارة مؤسسة خود را پرداخت نمود. ايشان در همين تاريخ هزينة بيمة 9 ماه آيندة خود را به مبلغ 000/180 ريال به حساب شركت بيمه واريز نمود (هزينة اجارة يك سال اجاره‎شركت آقاي مهربان 000/200 ريال مي‎باشد)مطلوب است ثبتهاي لازم درتواريخ 1/7/ و 29/12/ همان سال .

  هزينة اجاره         پ پ هزينة اجاره             هزينة بيمه               پ پ هزينة بيمه          

 000/100                            000/200   000/100          000/120                               000/180  000/120

                                        000/100                                                                   000/60    

2) پيش‎دريافت درآمدها :

همانطور كه گفته شد پيش دريافت درآمدها جزء بدهي‎ها محسوب مي‎شود كه ماندة عادي آنها بستانكار مي‎باشد. پيش دريافت اجاره و پيش دريافت بيمه از انواع پيش دريافت درآمدها مي‎باشند كه آنها را به عنوان پيش‎دريافت درآمد مي‎شناسيم.

مثال :

فرض مي‎كنيم هزينة هرترم تحصيلي شما 500 ريال مي‎باشد و شما اين مبلغ را در ابتداي ترم به سختي پرداخت مي‎نمائيد. مبادلات لازم را در دفتر روزنامة خود و دانشگاهتان ثبت نمائيد.

3) استهلاك دارايي‎هاي ثابت :

يكي از نويسندگان حسابداري مي گويد: همة دارايي‎هاي ثابت رو به فرسودگي مي‎روند به جز زمين .

دارايي‎هاي ثابت دارايي‎هايي هستند قابل مشاهده كه در فعاليت واحد تجاري مورد استفاده قرار مي‎گيرند . دارايي‎هاي ثابت عبارتند از ساختمان، اثاثيه، ماشين‎آلات، تجهيزات، وسائط نقليه و ... به جز زمين .

دارائيهاي ثابت پس از مدتي با مصرفشان به هزينه تبديل مي‎شوند در واقع مي‎گوئيم آنها مستهلك شده‎اند. فرآيند تقصص بهاي تمام شدة يك دارايي به هزينه استهلاك نام دارد . استهلاك به روشهاي مختلفي محاسبه مي‎شود كه مهمترين و ساده‎ترين روش آن محاسبة استهلاك به روش مستقيم مي‎باشد.

تهيه كننده: الهام ابراهيمي خاكباز

نام دانشگاه:   دانشگاه علامه اميني