سازمان های پولی و مالی - فصل ششم
سازمان ملل متحد و سازمانهای تخصصی- فصل شش
سازمان ملل متحد
سازمان ملل متحد معروف ترین سازمان جهانی است. این سازمان در بحبوحۀ پدیده آرمان گرایی دوره پس از جنگ جهانی دوم، تاسیس شد. سازمان ملل متحد،هممواره مایه غرور و باعث نا امیدی بسیاری از کشورها بوده است.
تاسیس سازمان ملل متحد با الهام از نیازها و نیتهایی اعلام شد که در مقدمه منشور ملل متحد در تاریخ 26 ژوئن 1945 در شهر سانفرانسیسکو به امضا رسیده بود.
مقاصد سازمان ملل متحد
1. حفظ صلح و امنیت ملی
2. توسعه روابط دوستانه میان ملل بر اساس احترام به اصل برابری حقوق و خودمختاری ملتها
3. همکاری در حل مسائل بین المللی که داری ماهیت اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و بشر دوستی است
4. ایجاد مرکزی برای هماهنگ ساختن اقدامات ملتها
وظایف سازمان ملل متحد
1. برابری حاکمیت کلیه اعضا
2. کلیه اعضا باید تعهداتی را که قبول کرده اند با حسن نیت انجام دهند
3. اعضا باید اختلافات بین اللمللی خود را با راههای مسالمت آمیز حل کنند
4. اعضا باید در روابط بین المللی خود از تهدید به زور یا استعمال آن به هر نحوی که با مقاصد سازمان ملل متحد مغایرت داشته باشد، خودداری کنند.
5. اعضا باید به سازمان ملل متحد در هر اقدامی که طبق منشور به عمل می آورد مساعدت کنند و از کمک به هر کشوری که سازمان ملل متحدعلیه آن اقدام احتیاطی یا قهری به عمل می آورد اجتناب ورزند.
6. سازمان ملل متحد باید مراقب باشد که کشوری غیر عضو، برای حفظ و صلح امنیت بین المللی، طبق این اصول رفتار کنند.
7. سازمان نباید در اموری که اساسا جزو صلاحیت داخلی کشورهاست دخالت کند
فعالیت های سازمان ملل متحد از طریق پنج ارگان اصلی صورت می گیرد: مجمع عمومی، شورای امنیت، شورای اجتماعی و اقتصادی، دادگاه بین المللی و دبیر خانه.
سازمان ملل متحد شش زبان اصلی دارد؛ عربی، چینی، انگلیسی، فرانسوی، روسی و اسپانیایی
رشد و تحول سازمان ملل متحد
همۀ کشورهای عضو سازمان ملل متحد در مجمع عمومی عضویت دارند.هر کشور، صرف نظر از اندازه، ثروت یا قدرتش، در مجمع عموی یک رای دارد.مجمع عمومی قادر است از طریق قطعنامه هایی که تصویب می کند، نظریاتش را بیان کند. تصمیم گیری درمورد مسائل مهمی همچون مسائل مربوط به بودجه سازمان،نیاز به رای مثبت دو سوم از اعضای مجمع دارد؛ درحالی که تصمیم گیری درباره مسائل دیگرباید به تایید اکثریت اعضا برسد.منشور ملل متحد در سال 1945 در سانفرانسیسکو واقع در ایالت کالیفرنیای آمریکا به امضا 51 عضو اولیه مجمع عمومی رسیده. مجمع عمومی اکنون 189 عضو دارد.
دومین ارگان سازمان ملل متحد، شورای امنیت ملی است. این شورا از 15 عضو- 5عضو دائم و 10 عضو که هز ینج سال به وسیله مجمع عمومی برای دوره ی دوساله انتخاب می شوند-تشکیل شده است.
دبیرخانه که سرپرستی آن را دبیرکل سازمان ملل متحد برعهده دارد، از پرسنل این سازمان تشکیل شده است.دبیرخانه فعلیت های اداری روزمره را انجام می دهد و دفاتری در شهرهای مختلف جهان دارد؛ البته مقر آن در شهر نیویورک است.کار دبیرخانه خدمت رسانی به ارگانهای اصلی و انجام فعالیتهای اداری مربوط به برنامه ها و سیاستهای این سازمان است. شورای اجتماعی و اقتصادی اکوسوک با مسائل اقتصادی همچون تجارت، حمل و نقل، صنعتی شده و توسعه اقتصادی سروکار دارد.و همچنین با مسائل اجتماعی مانند جمعیت، کودکان، مسکن، حقوق زنان، تبعیض نژادی، مواد مخدر غیرقانونی، جرم، رفاه اجتماعی، جوانان، محیط انسانی و غذا می پردازد. دیان عدالت بین المللی که دیوان جهانی نامیده می شود، تصمیمات و احکام قانونی مربوط به اختلاف بین دولتهای ملی را به اجرا در می آورد،چون این دادگاها برای حل و فصل بین دولتها تاسیس شده است. این دادگاه 15 قاضی دارد که باید از 15 کشور مختلف باشند. قضاوت آنها برای دوره های 9 ساله انتخاب می شود، که اکثریت مجمع عمومی و شورای امنیت باید با انتصاب این دادگاه موافقت کنند.
برنامه ملل متحد برای کنترل بین المللی مواد مخدر
این برنامه درسال 1900میلادی با هدف تمرکز اطلاعات و تواناییهای فنی برای مهار مواد مخدر تاسیس شده. این برنامه مسئول راهنمایی برای کنترل بین المللی موادمخدر است؛ و تلاش می کند تا تقاضا برای مواد مخدر را کاهش دهد، مانع از خرید و فروش آنها شود و کشاورزان را از وابستگی اقتصادی به کشت مواد ممنوع رها سازد و آنان را به سمت دیگر منابع درآمد هدایت کند. این برنامه در عرصه های زیر نیز فعال است: حقوقی، پژوهشی، اعتیاد زدایی و پذیرش اجتماعی مجدد معتادان، و آگاهی سازی توده ها از خطر خاص مواد مخدر.
سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد
تغذیه اساسی ترین حق از حقوق بشر است. درطول تاریخ، گرسنگیهای مزمن ناشی از جنگ، خشکسالی، فقر، درد و رنج بسیاری را برای بشر به همراه آورده است. دو نوع راهبرد برای ریشه کن ساختن گرسنگی : 1- افزایش تولد مواد غذایی به منظور تامین غای جمعیت رو به رش جهان 2- بهبود شرایط زندگی و ریشه کن کردن فقر تا آنجا که هر فرد بتواند از حداقل غذای ضروری برخوردار باشد.در کشورهای درحال توسعه 800میلیون نفر دچار سوء تغذیه مزمن اند که 192 میلیون کودک زیر پنج سال از نبود پروتئین و کالری رنج می برند.صدها میلیون نفر دیگر نیز، به دلیل رژیم غذایی مبتلا به عوارض و بیماری می شوند
تاریخچه: این سازمان در 16اکتبر 1945 در کبک ( کانادا ) به جای موسسۀ بین المللی کشاورزی تاسیس شد.
تشکیلات: دارای شورای 49 نفره برا اساس تقسیم دقیق جغرافیایی. تعداد عضو کشورهای این سازمان 169کشور
هدفها: بهبود تغذیه و سطح زندگی جمعیت دنیا؛ اصلاح تولید و بازرگانی محصولات کشاورزی، جنگلبانی و ماهیگیری؛ کمک به توسعه ی روستایی؛ و نابودی فقر در دنیا
وظایف: تشویق سرمایه گذاری در کشاورزی، دامداری، پرورش آبزیان، کسترش پژوهشهای کشاورزی در کشورهای در حال توسعه، کمک به کشورها برای آمادگی مقابله با بحرانهای غذایی
فعالیتها: این سازمان که نهاد اصلی توسعه روستایی ملل متحد است،برنامه غذایی جهانی را با همکاری سازمان ملل و همکاری سازمان ملل و نیز برنامه های ویژه ای را برای پیشگیری از بحرانهای غذایی و برای بهبود تولید و توزیع غلات اداره می کند.برای کشورهای خواهان کمک نیز در تمام عرصه های صلاحیت خود، امداد فنی فراهم می آورد.
برنامه خواربار جهانی
این برنامه درسال 1916 برای یک دوره آزمایشی سه ساله تاسیس شد، اما درسال 1965 مدت فعالیت آن « تاهر زمانی که کمک غذایی، امکان پذیر و مطلوب باشد » تمدید شد. این برنامه برای پشتیبانی از فعالیت های توسعه و کمک به وضعیتهای اضطراری، کمک غذایی در اختیار کشورهای رو به رشد قرار می دهد. منابع این برنامه از کمکهای داوطلبانه کشورهای عضو ملل متحد و سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد، و نیز نهادهای بین حکومتی تامین می شود. این برنامه در حال حاظر از 225 طرح توسعه در 83 کشور و حدود 50 عملیات امداد رسانی در 41کشور پشتیبانی می کند.
سازمان بین المللی کار
تاریخچه: سازمان بین المللی کار که معاهدۀ ورسای (در کشور فرانسه) آن را در 28 ژوئن 1919 به عنوان نهادی مستقل و پیوسته به جامعه معرفی کرد و در 13 دسامبر 1946 به نهادی تخصصی وابسته به سازمان ملل متحد مبدل شد
تشکیلات: 174 عضو دارد که سالی یک بار نمایندگان تمام کشورهای عضو گرد هم می آیند. نظام سه جانبه پایه و اساس سازمان بین المللی کار است.به طوری که هر هیئت نمایندگی از دو نماینده دولتی، یک نماینده از کارگر و یک نماینده از کارفرمایان است.شورای اداری که نهاد اجرای سازمان بین المللی کار است از 28 نماینده دولتی (10نفر دائمی اند و بفیهبرای سه سال برگزیده می شوند) 14 نماینده از کارگران و 14 نماینده از کارفرمایان تشکیل می شود.
هدفها: ارتقای عدالت اجتماعی و بهبود زندگی و کار در سرتاسر جهان.
وظایف: تعیین معیارها و اصول بین المللی دربارۀ دنیای کار است.این سازمان در آغاز تاسیس مجموعه قوانین بین المللی کار را در عرصه های زیر مسخص می کند: حقوق بنیادی انسان در کار، دستمزد، ساعت کار، خدمات عمومی برای اشتغال، خدمات اجتماعی، نظامهای تامین اجتماعی، روابط حرفه ای، حمایت از مادران.
فعالیتها: تدوین و کنترل اصول و معیارها، کارهای پژوهشی و انتشاراتی و سازماندهی گردهماییهای فنی را دربر می گیرد. و در چهارچوب سیاست، مشارکت فعال را در اختیار دولتهای عضو می گذارد.و در تمام عرصه های صلاحیت خود به توصیه می پردازد، به ویژه در عرصه های اشتغال، آموزش حرفه ای، روشهای مدیریت، امنیت و بهداشت کار، تعاونیها و ....ملاحظات: این سازمان برای افزایش کارایی وزارتخانۀ قانونی خود بر ضد کار کودکان در 1992-1993 برنامۀ بین المللی برای ممنوعیت کار کودکان آغاز کرده است. تعیین مقرارت بین المللی کار و نظارت بر اجرای آنها همچنان وظیفه اصلی سازمان بین المللی کار است. در عصری که بیشتر جوامع به معضل بیکاری ، آفت اصلی اجتماعی، شده اند، حمایت از کارگران را نمی توان از ایجاد اشتغال جدا کرد.به عبارت دیگر، باید هم به فکر قانون کار بود هم به فکر حق کار.
سازمان بین المللی هواپیمایی کشوری(ICAO)
مقر این سازمان در مونتر آل کاندا واقع است. این سازمان در 7 سپتامبر 1944 در کنفرانس بین المللی هواپیمایی کشوری شیکاگو تاسیس شد. در تاریخ 4 آوریل 1947 یعنی 30 روز پس از تصویب، توشط 26 کشور، وارد فعالیت شد.
هدفها: ایجاد و توسعۀ اصول و فنون هوانوردی بین المللی و کمک به برنامه ریزی و توسعۀ حمل و نقل هوایی بین المللی برا اهداف ذیل است:
1. تضمین توسعه مطمئن و منظم هواپیمای کشوری بین المللی در سراسر جهان
2. تشویق صنعت و هنر طراحی هواپیما
3. تشویق ایجاد و توسعه راههای هوایی
4. برآوردن نیازهای مردم جهان به مسافرت های هوایی امن
5. جلوگیری از اتلاف هزینه های اقتصادی
6. تضمین احترام کامل به حقوق کشورهای منعقد کننده موافقتنامه
7. اجتناب از تبعیض میان کشورهای منعقد کننده موافقتنامه
تشکیلات: تعداد کشورهای عضو ایکائو 183 کشور است. ایکائو به وسیله یک مجمع، یک شورا و یک دبیرخانه و همچنین از طریق تعدادی کمیسیون و کمیته، انجام وظیفه می کند. مجمع حداقل هر 3 سال یک بار توسط شورای ایکائو تشکیل جلسه می دهند. شورای دائمی ایکائو متشکل از نمایندگان 33 کشور عضو است که توسط مجمع برای مدت 3 سال به عضویت انتخاب می شوند.
فعالیتهای ایکائو
1.استانداردها و رویه های توصیه شده. برای به وجود آوردن حداکثر هماهنگی شورای ایکائو 15 سلسه استاندارد و رویه های توصیه شده اتخاذ کرده است.عبارت اند از: صدور پروانۀ کار برای کارمندان هواپیمایی کشوری، مقرارات هوایی، هواشناسی، جدولها و نمودارهای فنی هوانوردی، واحدهای ابعادی که می بایست در مخابرات زمین به هوا به کار رود، ملیت هواپیما و علایم ثبت آن، قابلیت پرواز، تسهیلات و ....
2.میثاقهای قانونی هوایی بین المللی.
1.میثاق شناسلیی بین المللی حقوق در هواپیما : که در ژوئن 1948 در ژنو به تصویب مجمع ایکائو رسید
2.میثاق خسارات وارده توسط هواپیمای خارجی به اشخاص ثالث در روی زمین : که در سپتامبر 1952 در یک کنفرانس دیپلماتیک در رم به تصویب رسید
3.میثاق وحدت بخشیدن به پاره ای مقررات حمل و نقل بین المللی از طریق هوا به وسیله شخصی غیر از منعقد کننده قرار داد : در سپتامبر 1961 در یک کنفرانس دیپلماتیک در «گوادلافار» در مکزیک تصویب شد.
4.میثاق سال 1963 توکیو که از جمله صلاحیت قضایی کشورهای مختلف را در مورد جرایم و اعمال مرتکب شده در داخل هواپیما تعیین می کند.
3.حمل و نقل هوایی. بسیاری از فعالیت های ایکائو در زمینه ی مسافرت و حمل و نقل هوایی به طور مداوم و دراز مدت صورت می گیرد، مانند فرآهم آوردن تسهیلات لازم و تهیۀ خلاصه های آماری. و هدف اصلی در زمینه تسهیلات این است که تا آنجا که با منافع عموم سروکار دارد کاری کند که عبور هواپیما و خدمه، مسافران، اثاثیه مسافران، کالا و محصولات پستی در پروازهای بین المللی کاملاٌ آزاد و بلامانع باشد. یکی از وظایف مبرم شورای ایکائو، درخواست، جمع آوری، بررسی و انتشار اطلاعات و آماری است که کشورها مجبور به ثبت آنها هستند.
4.کمک فنی. ایکائو در زمینۀ همکاریهای فنی 5نوع فعالیت دارد: تسهیلات و خدمات لازم برای هواپیمایی کشوری، خدمات لازم برای ایمنی پرواز، مسائل اقتصادی مسافرت و حمل و نقل هوایی، دادن تشکیلات به هواپیمایی کشوری و اداره کردن آن و قوانین و مقرارت هوایی
اتحادیه جهانی پست (UPU)
تاریخچه: این اتحادیه که در پی معاهده برن سوئیس (19 اکتبر 1873) تاسیس شد، در اول ژوئیه 1875 آغاز به کار کرد و در اول ژوئیه 1948 به یکی از نهادهای تخصصی ملل متحدد مبدل شد.
تشکیلات: تعداد کشورهای عضو 189 کشور است. عالی تری مرجع اتحادیه، کنگره جهانی پست است که هر 5سال یک بار نمایندگان کشورهای عضو را گرد می آورد تا به بازبینی اسناد اتحادیه، تعیین سیاست کلی، تصویب بودجه و برنامۀ کار و مشخص کردن وظایف خاص بخشهای مختلف آن بپردازند.
هدفها: گسترش ارتباطات میان ملتها از طریق ارائـۀ خدمات کارساز پستی؛ تشویق همکاری بین المللی در این زمینه؛ عرضه کمک فنی به کشورهای تقاضا کننده.
وظایف: تعیین نرخها؛ حدود وزنها و ابعاد و شرایط پذیرش بسته های پستی؛ تعیین روشهای محاسبه و دریافت هزینه های عبور؛ تدوین قوانین مربوط به حمل کالاهایی که نیازمند مراقبتهای ویژاند؛ مانند مواد عفونتی و پرتوزا
فعالیتها: برنامه ریزی، سازماندهی، ادارۀ امنیت، بازاریابی، آموزش، خدمات مالی و فناوری جدید، فرستادن کارشناس، مشاور و تجهیزات.
ملاحضات: کشوری که عضو این اتحادیه نیست در صورتی می تواند به عضویت آن در آید که تقاضایش را دست کم دو سوم کشورهای عضو اتحادیه تصویب کرده باشند. استراتژی کنونی اتحادیه که در سال 1994 در کنگره سئول تصویب شد، به دو نکته اسای گرایش دارد: 1) بالا بودن کیفیت خدمات و 2) ایجاد مدیریت مستقل تر
ایجاد اتحادیۀ جهانی پست پیش از هر چیز خود را پایبند تضمین فعالیتهای می داند که اداره های پستی تا کنون انجام داده اند که عبارت اند از: تعیین ضابطه های مطلوب برای توزیع، اطلاع رسانی مؤثرتر به مشتریان، و نظارت بر اجرای دقیق ضابطه ها.
آژانس بین المللی انرژی اتمی (IAEA)
تاریخچه: در سال 1927 میلادی دانشمند آمریکایی آلمانی الاصل به نام «آلبرت اینشتین» فرمول E=mc2 را کشف کرد. اوثابت کرد که اگر اتم شکافته شود، انرژی عظیمی را تولید می کند. بعدها «اوپنهایمر» شاگرد اینشتین این فرمول را به واقعیت مبدل کرد.
وظایف:تامین و تقویت مسائل امنیتی تاسیسات اتمی؛ ریشه کن سازی مگس تسه تسه و مگس میوه با روش عقیم سازی حشرات؛ استفاده از اشعه رادیواکتیو برای ایجاد جهشهایی درگیاهان زراعی؛ استفاده از ردیابهای ایزوتوپ رادیواکتیو برای یافتن منابع آب؛ و به کارگیری پرتو درمانی برای معالجه سرطان.
معاهده منع تکثیر سلاح اتمی (NPT)
درسال 1968 م، 23 سال بعد از جنگ جهانی دوم، که علاوه بر امریکا، کشورهای روسیه، فرانسه، چین و انگلیس هم به این سلاح دست یافته بودند،بیم آن می رفت که کشورهای دیگری هم به این صلاح دست یابند.درسال 1374 جلسه ای تشکیل دادند که: به جز پنج کشور صاحب سلاح اتمی، کشور دیگری حق ندارد از انرژی اتمی به عنوان سلاح استفاده کند. این پیمان، «پیمان منع تکثیر سلاح اتمی» یا «NPT» نام گرفت.این پیمان 25 سال اعتبار دارد.
معاهده الحاقیه (پروتکل الحاقی)
در سال 1993 م برابر با 1372 ش که دورۀ 25 ساله به پایان رسید، این پیمان به مدت نامحدودی تمدید شد. این بدان معناست که کشورهای دیگر برای همیشه از دسترسی به سلاح اتمی محروم شدند. در زمان تمدید، قرار شد آیین نامه اجرایی پیمان ظرف دوسال تبیین، تدوین و اجرا شود. به همین علت به پیمان 2+93 یا «پروتکل الحاقی» نام گرفت. دراین پروتکل آمده است که باید برای جلوگیری از تخلف کشورها در زمینه انرژی هسته ای در امور نظامی هیئتهای از آژانس بین المللی انرژی اتمی به طور مستمر از تاسیسات هسته ای کشورهای عضو بازدید کنند.
سازمان توسعه صنعتی ملل متحد(UNIDO)
مجمع عمومی در نوامبر 1996 این سازمان را به عنوان یک بخش مستقل، درون دبیر خانه ایجاد کرد.این سازمان پس از تصویب اساسنامه اش در 1979،به نهادی تخصصی مبدل شد و در اول ژانویه 1986 پس از امضای اساسنامه کاملا مستقل شد. این سازمان در برگیرنده 166 کشور عضو است. مهمترین بخشهای این سازمان عبارت است از: کنفرانس عمومی که هر دو سال یک بار برای تعیین ساست سازمان، تصویب بودجه و معاده ها و توافقنامه ها تشکیل جلسه می دهند، شورای توسعه صنعتی مرکب از 53 عضو که کنفرانس، آن را برای 4سال برمی گزینـد.کمیتۀ برنامه بودجه که 27 عضو دارد؛ این اعضا برای مدت 2 سال انتخاب می شوند.
اهداف سازمان:تشویق سرمایه گذاری و انتقال فناوری به کشورهای درحال توسعه، کمک به کشورها برای گرفتن وام خارجی با شرایط عادلانه، سازماندهی برنامه های آموزشی، یاری رساندن به برنامه ریزی صنعتی منطقه ای، گـردآوری، تحلیل.
برنامۀ توسعه ملل متحد
این برنامه که در اول ژانویه 1966 با ادغام «برنامۀ گسترده کمک فنی» و «صندوق ویژه ملل متحد» تاسیس شد،و دارای 36 عضو شورای مدیران که از تمام مناطق جهان، اداره می کنند.
فعالیت ها: این سازمان برای برنامه های مبارزه با فقر، ایجاد اشتغال و فراهم کردن وسایل امرار معاش، ارتقای وضعیت زنان، حفظ و اصلاح محیط زیست، بورس و تجهیزات فراهم می آورد.و اداره موثر کارها، علم و فناوری، همکاری فنی میان کشورهای رو به رشد، پیکار با ایدز، از سرگیری فعالیتهای توسعه در پی فاجعه ها را نیز در بر می گیرد.
صندوق بین المللی توسعه کشاورزی (IFAD)
تاریخچه:تاسیس آندر ژوئـن 1976 در رُم و در نوامبر 1977 به اجرا درآمد.
تشکیلات: 158کشور عضو این صندوق هستند. این اعضا به سه دسته تقسیم شده اند که همۀ آنها حق رای یکسان دارند:
1.کشورهای توسعه یافته (اعضای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی)
2. کشورهای درحال توسعه که کمک کننده های اصلی هستند (اعضای سازمان کشورهای صادر کننده نفت)
3.کشورهای درحال توسعه که اساساٌ کمک گیرنده اند.
هدفها: بسیج منابع برای بهبود تولید خواربار و تغذیه درکشورهای کم درآمد.
وظایف و فعالیتها: کمک به رشد فقیرترین جوامع روستایی؛ افزایش تولید کشاورزی؛ اصلاح برنامه های اشتغال و تغذیه؛ طرح ریزی و تامین مالی برنامه ها
ملاحضات: این صندوق به پیشبرد امر توسعه در مناطق روستایی بر اساس رویکرد نو آورانه به مسائل و حفظ منابع طبیعی توجهی ویژه دارد.
حسین خالقی عباس آبادی
سید محسن حسینی
بهروز درخشان
سید حسن هاشمیان